دوگانه‌سازی در سیاست خارجی و فریبی که دیگر کارساز نیست

خامنه‌ای روز چهارشنبه ۱۳ تیر در سخنان کوتاهی به عدم مشارکت تاریخی شهروندان ایرانی در انتخابات واکنش نشان داد.

او با اشاره به «غلط بودن پیش‌بینی‌ها» و «کمتر از حد توقع بودن میزان مشارکت»، گفت: «این مساله عللی دارد که اهل سیاست و جامعه‌شناسان آن‌ها را بررسی می‌کنند.»

او که پس از انتخابات روز جمعه هشتم تیر ۱۴۰۳ هیچ پیامی صادر نکرد، امروز گفت کسانی که انتخابات را تحریم کردند، «مخالف جمهوری اسلامی نیستند».

خامنه‌ای اضافه کرد تحریم‌کنندگان انتخابات ریاست جمهوری اخیر، «شاید به دلیل مشغله و کار و گرفتاری» در انتخابات شرکت نکرده باشند.

او با اشاره به مخالفان جمهوری اسلامی در کشور، گفت: «این ذهنیت که هر کسی رای نداده متصل به این افراد (مخالفان جمهوری اسلامی) و این طرز فکر است، کاملا غلط و اشتباه است.»

رهبر جمهوری اسلامی پس از شرکت در دور اول انتخابات، گفته بود مشارکت مردم در انتخابات برای جمهوری اسلامی یک نیاز قطعی است.

خامنه‌ای اردیبهشت ۱۳۸۰، پس از مشارکت نزدیک به ۶۷ درصد واجدان شرایط در انتخابات ریاست جمهوری خرداد ۸۰ با اشاره به نرخ مشارکت در کشورهای غربی گفته بود: «ننگ است برای یک ملتی که در انتخابات ریاست جمهوری ۳۵ درصد، ۴۰ درصد شرکت می‌کنند. پیداست مردم به نظام سیاسی‌شان نه اعتماد دارند، نه اعتنا دارند، نه امید دارند.»

رهبر جمهوری اسلامی در ادامه سخنان کوتاه امروز خود درباره انتخابات ابراز امیدواری کرد مردم در مرحله دوم انتخابات که روز جمعه ۱۵ تیر برگزار خواهد شد، مشارکت کنند.

او تاکید کرد: «هر قدر مشارکت بهتر، صریح‌تر و روشن‌تر باشد، نظام برای تحقق اهداف خود در داخل و پیگیری اهداف در مجموعه امتداد راهبردی کشور، از توانایی بیشتری برخوردار خواهد شد.»

کارشناسان درباره نرخ مشارکت ۴۰ درصدی که به طور رسمی از سوی جمهوری اسلامی اعلام شده است تردید جدی دارند و آن را غیر واقعی می‌دانند.

خامنه‌ای از زمان آغاز رهبری خود بر روی نرخ مشارکت در انتخابات حساسیت ویژه‌ای داشته و بارها به نقش جناح موسوم به اصلاح‌طلب برای تحقق مشارکت بالا در جمهوری اسلامی تاکید کرده است.

رهبر جمهوری اسلامی، اصلاح‌طلبان را یکی از دو بال نظام می‌داند و پیش‌تر تاکید کرده است اگر محمد خاتمی نبود، خود او جناح چپی ایجاد می‌کرد تا تعادل در جمهوری اسلامی برقرار شود.

در دور اول انتخابات زودهنگام ریاست‌جمهوری سال ۱۴۰۳، با وجود حمایت قاطع و کامل اصلاح‌طلبان و اعتدال‌گرایان از مسعود پزشکیان، شهروندان ایرانی به طرز بی‌سابقه‌ای انتخابات را تحریم کردند. موضوعی که باعث شد خامنه‌ای برای اولین بار پس از یک انتخابات ریاست‌جمهوری، پیام تبریک و تشکر صادر نکند.

در این مناظره، دو نامزد جانشینی ابراهیم رئیسی، وعده‌هایی برای حل تمام مشکلات اقتصادی، معیشتی، مسکن و بهداشت مردم دادند، اما در طول مناظره در عمل بارها به مساله سیاست خارجی و پیامدهای آن برای اقتصاد کشور کشور پرداختند.

در ابتدای این مناظره، مسعود پزشکیان گفت:« دیشب اینگونه تداعی شد که من خدمت سردار ملی کشور حاج قاسم سلیمانی بی‌احترامی داشتم، بنده ایشان را یک الگو برای غرور ملی و خار چشم دشمنان می‌دانم و الگویی که اگر جوانان راه او را ادامه دهند خیلی از مشکلات مملکت را با دیدی که ایشان داشت می‌توان مرتفع کرد.»

با وجود این، دقایقی بعد سعید جلیلی، بار دیگر به این موضوع برگشت و گفت:«ما امروز مهمان لرستان بودیم و آن عزیزان متأثر بودند از تعبیر نادرستی که درباره شهید سلیمانی در مناظره‌ دیشب به کار برده شده بود و از من خواستند که این ابراز ناراحتی را بیان کنم.»

با آنکه اعلام شده بود موضوع این مناظره اقتصاد است، اما بخش عمده‌ای از صحبت‌های دو نامزد به مذاکرات هسته‌ای، دلایل ناکامی برجام، سیاست خارجی جمهوری اسلامی و مذاکره با غرب اختصاص یافت و هر دو نامزد مواضع پیشین خود در این زمینه را تکرار کردند.

مسعود پزشکیان در پاسخ به این سوال که چرا مخالف قانون راهبردی مجلس است، گفت: «اینکه گفته شود قانون را قبول نداریم، به هیچ عنوان درست نیست. ما از ابتدا گفتیم که چارچوب قانون را اجرا می‌کنیم. از اول گفتیم که سیاست‌های کلی مقام معظم رهبری را طی خواهیم کرد. در نتیجه امکان ندارد که ما قانون را اجرا نکنیم.»

پیشتر چهره‌های اصلی ستاد پزشکیان، از جمله محمد جواد ظریف، جلیلی را «یک پای تحریم» خوانده و از قانون راهبردی مجلس انتقاد کرده بودند.

پزشکیان افزود: «یکی از بحث‌هایی که در این قانون وجود دارد این است که آمریکا باید تمام تعهدات خود را انجام بدهد تا ما به برجام بازگردیم؛ این مساله‌ای است که باید با مجلس و شورای عالی امنیت ملی و سایر دستگاه‌های مرتبط صحبت کنیم تا ببینیم این چالش را چطور می‌توانیم با یک زبان مشترک حل و فصل کنیم.»

سعید جلیلی، در پاسخ به پزشکیان گفت: «مجلس یک قانون را مصوب کرده و باید بدانید که آن را باید دنبال کرد.»

علی خامنه‌ای نیز با تمجید از این قانون، هشدار داده است که هیچ‌کس نباید از آن تخطی کند.

جلیلی افزود: «ما در برجام تعهدات‌مان را انجام دادیم؛ شما باید طلبکار باشید نه‌اینکه به ملت فشار بیاورید و بگویید که ملت کوتاه بیاید و پیشاپیش می‌گویید به ملت فشار می‌آورم. طرف مقابل باید تعهدات خود را انجام دهد و ما نه. وقتی طرف مقابل تعهدات را انجام نداده، می‌خواهید چه امتیازی بدهید؟ به مردم بگویید. این‌همه امتیاز دادید و ۱۵ بار اعلام شد که ایران به تعهدات خود عمل کرده ولی می‌گویید امتیاز می‌دهیم؛ بگویید می‌خواهید چه کنید؟»

او بدون اشاره به دولت محمود احمدی‌نژاد و نقش خود گفت: «شما سخن از صداقت مطرح می‌کنید. دولت آقای هاشمی، خاتمی و روحانی دوستان شما بودند که در ستاد شما هستند و دوباره طلبکارید؛ شماها ۴۰ سال بر سر کار بودید.»

در ادامه مناظره، پزشکیان خطاب به جلیلی گفت: «واقعیت قضیه این است: «می‌گویید اله کردیم. خب اگر اله کردید کجاست؟ مگر نمی‌گفتید اشتغال دو برابر می‌شود و سالی یک میلیون مسکن درست می‌کنیم. در این سه سال فقط برای ۹۰۰ هزار مسکن فقط مجوز داده‌اند.»

او گفت: «می‌گویند بلدیم و برنامه داریم؛ خب برنامه را می‌دادید آقای رئیسی اجرا می‌کرد، چرا ندادید؟ مگر شما با آنها نبودید؟»

پزشکیان با اشاره به جلیلی گفت: «تمام بلد بودن این فرد این است که در شورای امنیت رییس بوده و چهار تا کاغذ را بررسی می‌کرده. آدمی که مدیریت نکرده حالا برای کشور می‌گوید برنامه دارم.»

جلیلی در پاسخ گفت: «شما ۳۲ سال عملکرد را می‌خواهید کنار بگذارید و تنها سه سال را در نظر بگیرید که در مقایسه با آن ۳۲ سال قبل درخشان بوده است. شما می‌گفتید صادرات نفت امکان ندارد اما میزان صادرات نفت در سال ۹۸ را با سال ۱۴۰۲ مقایسه کنید. میزان سرمایه‌گذاری خارجی را درسال ۹۷ با ۱۴۰۲ مقایسه کنید.»

او افزود: «برنامه هفتم می‌گوید باید رشد هشت درصد اتفاق بیفتد، اما شما پیشاپیش می‌گویید این رشد اتفاق نمی‌افتد. شما بقیه را متهم به طالبان بودن می‌کنید و حکم اعدام برای سایرین صادر می‌کنید.»

در ادامه مناظره، مسعود پزشکیان گفت: «آقای جلیلی می‌خواهد رییس‌جمهوری شود ولی جلو مردم به من تهمت می‌زند که من ادامه‌ دهنده راه دولت آقای روحانی هستم.»

او گفت: «بیش از ۱۴۰ اقتصاددان با گرایش‌های مختلف از برنامه اقتصادی من حمایت کرده‌اند. من اقتصاد ایران را بر اساس تعامل با جهان، حاکمیت قانون، شایسته‌گزینی و مشارکت گسترده مردم اصلاح خواهم کرد.»

پزشکیان افزود:«می‌گویند آنها که دور من جمع شده‌اند بد هستند. دور شما چه کسانی جمع شده‌اند؟ آنها که از سفارت عربستان بالا رفتند.»

او گفت: «ایشان می‌گوید من حزبی هستم؛ این یک دروغ واضح است؛ زیرا من حزبی نیستم. این را همه می‌دانند. ولی این جلو دیدگان مردم تهمت می‌زند. فردی که می‌خواهد رییس‌جمهوری شود و مثل آب خوردن تهمت می‌زند فردا چه بلایی می‌خواهد سر مردم بیاورد؟»

پزشکیان افزود: «باز تکرار می‌کنم که من نه حزبی هستم و نه جناحی و نه دسته‌‌ای. الان بیشتر گروه قالیباف و شهید رئیسی دارند با من کار می‌کنند. اینها دولت فلان‌اند؟ من بارها گفته‌ام مسیر من مسیر مولا علی(ع) است؛ شاخص برای من مردم هستند.»

پزشکیان با اشاره به تحریم بزرگ دور اول انتخابات گفت: «با کل دعواهای ما ۴۰ درصد مردم آمدند. ۶۰ درصد مردم نیامدند و هیچ‌کدام‌مان را قبول ندارند. این تفکر بیاید، ‌می‌شود ۲۰ درصد. آیا با این ۲۰ درصد می‌شود بر سایر اکثریت حکمرانی کرد؟»

او در پایان این مناظره، بار دیگر به تحریم ۶۰ درصدی انتخابات اشاره کرد و گفت: «اینکه ۶۰ درصد مردم در دور اول پای صندوق نیامدند برای حکومت پیام دارد. من صدای این تردید و نارضایتی و قهر را شنیده بودم و باز هم می‌شنوم.»

در ادامه این مناظره، سعید جلیلی در چند مورد پزشکیان را به بی‌اطلاعی از مسائل اولیه حتی در حوزه سلامت به‌عنوان یک پزشک متهم کرد و گفت: «اینکه آقای پزشکیان آیات و احادیثی می‌خواند خیلی خوب است و جلسه ما را متبرک می‌کند اما این احادیث را ائمه جماعات مساجد هم می‌خوانند ولی اینها باید امتداد پیدا کند و به عمل تبدیل شود.»

او افزود: « آقای پزشکیان در بسیاری از موضوعات اطلاعات شما کم است و در برخی موضوعات اطلاعات ابتدایی هم ندارید و بعد می‌خواهید رییس‌جمهوری شوید.»

جلیلی در پایان این مناظره گفت: «هنوز هیچ‌ چیز نشده، علیه من فریاد می‌زنند چون می‌دانند به حساب آن‌ها و فساد شرکت‌های دولتی خواهم رسید. من به حضور مردم نیاز دارم و با پشتیبانی مردم این مسائل را دنبال می‌کنم. جریانی که توانایی ایران را در حد آب‌گوشت بزباش می‌داند‌، همچنان در حال تخریب توانایی‌های ماست.»

جلیلی و پزشکیان قرار است روز جمعه برای پرکردن کرسی ابراهیم رئیسی با یکدیگر رقابت کنند. دور دوم انتخابات ریاست جمهوری در حالی برگزار می‌شود که عدم مشارکت ۶۰ درصدی مردم در دور اول انتخابات از نظر بسیاری «نه بزرگ» به جمهوری اسلامی تعبیر شده است.

امید شمس، حقوقدان و تحلیل‌گر سیاسی در مصاحبه با ایران‌اینترنشنال گفت: «در ایران اساسا کاندیداهای انتخابات نمی‌توانند نماینده ما باشند، زیرا انتخاب پیشاپیش انجام شده است.».

او ماهیت و هویت حکومت را از دلایل بی‌معنا شدن انتخابات دانست و افزود: «ما در جمهوری اسلامی از لحاظ ساختار حقوقی و سیاسی، با یک دوپارگی مواجه هستیم. به عبارتی دیگر، ما با ساختاری سر و کار داریم که یک سمت آن، مفاهیم مذهبی و سمتی دیگر، مفاهیم دموکراتیک است. این دو مفهوم مدام همدیگر را خنثی می‌کنند. از یک سو علی خامنه‌ای می‌گوید مردم صلاحیت شرکت در رفراندوم را ندارند؛ از طرفی دیگر، بر حضور مردم در انتخابات تاکید می‌کند.»

مراد ویسی، تحلیل‌گر سیاسی با اشاره به تفاوت‌های پزشکیان و جلیلی گفت جلیلی با تفکر خود، «چاقو به دست ایستاده و صراحتا می‌گوید ما رای مردم را قبول نداریم».

او افزود جلیلی نماینده جبهه پایداری و تفکر مصباح یزدی است که به صورت علنی معتقد بود مردم حقی برای انتخاب رییس‌جمهور ندارند.

ویسی با مقایسه جلیلی و پزشکیان تاکید کرد نامزد مورد حمایت اصلاح‌طلبان می‌خواهد «با پنبه سر بِبُرد».

به گفته این تحلیل‌گر، پزشکیان و ظریف وعده‌هایی می‌‎دهند که قادر به عمل کردن‌ به آن‌ها نیستند.

رضا علیجانی، فعال و تحلیل‌گر سیاسی با اشاره به حمایت اصلاح‌طلبان از پزشکیان و تاکید چندباره این نامزد بر پیروی از سیاست‌های علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، گفت پزشکیان توان ایستادن در برابر هسته مرکزی قدرت را ندارد.

او صحبت‌های پزشکیان و جلیلی را در جریان اولین مناظره، «گفتاردرمانی، موعظه‌درمانی و راه‌حل‌های هوایی دادن» خواند و افزود بسیاری از مردم این مناظره‌ها را دنبال نمی‌کنند.

علیجانی تاکید کرد زمین بازی نیروهای گذارطلب و تحول‌خواه، «جامعه مدنی تحریم‌کننده انتخابات، زندانیان سیاسی زن و مرد، محصورین، کارگران و معلمان است»، نه صندوق رای حکومت.