بریتانیا، آلمان، فرانسه، ایتالیا و هلند به همراه ژاپن پنجشنبه ۲۸ اسفند در بیانیه مشترکی اعلام کردند که برای تثبیت بازارهای انرژی اقدام خواهند کرد و به «تلاشهای مناسب» برای بازگشایی تنگه هرمز، گلوگاه نفتی خلیج فارس، خواهند پیوست.
این اقدام پس از حملات متقابل به تاسیسات انرژی و تشدید شدید جنگ آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی صورت میگیرد.
پیشتر دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا از نپیوستن دیگر کشورهایی که بیش از همه از جریان آزاد نفت در تنگه هرمز سود میبرند به کارزار آزاد کردن این آبراهه حیاتی بهتندی انتقاد کرده بود.
پس از آنکه شرکت دولتی قطر انرژی از خسارات گسترده ناشی از حملات موشکی جمهوری اسلامی به شهر صنعتی رأس لفان خبر داد، اقتصادهای بزرگ جهان در تلاش بودهاند تا اثر افزایش شدید قیمت نفت را مهار کنند.
رأس لفان حدود یکپنجم گاز طبیعی مایع جهان را فرآوری میکند. بندر اصلی عربستان در دریای سرخ، که این کشور توانسته بخشی از صادرات خود را برای دور زدن بسته شدن تنگه هرمز به آنجا منتقل کند، نیز مورد حمله جمهوری اسلامی قرار گرفته است.
این حملات نشان داد که با وجود ضربات سهمگین اسرائیل و آمریکا، جمهوری اسلامی هنوز قادر به ادامه حملات خود به کشورهای همسایه ایران بوده است.
بهگزارش خبرگزاری رویترز این حملات همچنین محدودیت سامانههای دفاعی در حفاظت از یکی از باارزشترین و راهبردیترین داراییهای انرژی منطقه خلیج فارس را نمایان کرده و در عین حال حاکی از نبود هماهنگی در راهبرد و اهداف جنگی، تقریبا سه هفته پس از آغاز جنگ، است.
با این حال، پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، پنجشنبه در یک نشست خبری گفت که اهداف آمریکا در جنگ «بدون تغییر، در مسیر درست و مطابق برنامه» است.
رهبران بریتانیا، فرانسه، آلمان، ایتالیا، هلند و ژاپن در بیانیه مشترک خود خواستار «تعلیق فوری و جامع حملات به زیرساختهای غیرنظامی، از جمله تاسیسات نفت و گاز» شدند.
آنها پس از چند روز درنگ سرانجام اعلام کردند که آماده مشارکت در تلاشهای مناسب برای تضمین عبور ایمن از تنگه هرمز هستند.
رهبران این شش کشور در بیانیه خود افزودند: «گامهای دیگری برای تثبیت بازارهای انرژی برخواهیم داشت، از جمله همکاری با برخی کشورهای تولیدکننده برای افزایش تولید.»
نگرانی اروپا از نرخ بهره و قیمت انرژی
بانک مرکزی اروپا و بانک انگلستان نرخ بهره را بدون تغییر نگه داشتند و به خطرات تورمی ناشی از جنگ ایران اشاره کردند.
بانک مرکزی اروپا اکنون تورم سال ۲۰۲۶ را در سناریو پایه ۲.۶ درصد پیشبینی میکند، که بالاتر از ۱.۹ درصد پیشبینیشده در دسامبر است. سرمایهگذارانی که پیشتر انتظار کاهش نرخ داشتند، اکنون افزایش نرخ تا پایان سال را در نظر گرفتهاند.
در نشست بروکسل، رهبران اتحادیه اروپا کوشیدند راههایی برای جبران افزایش هزینههای انرژی پیدا کنند، در حالی که گزینههای آسانی در دسترس نیست.
قیمت گاز اروپا ۲۵ درصد افزایش یافته و معاملات آتی نفت برنت نیز نزدیک به شش درصد افزایش پیدا کرد ظهر پنجشنبه به بشکهای ۱۱۳ دلار رسید. قیمت گاز اروپا از زمان آغاز جنگ در ۹ اسفند بیش از ۶۰ درصد افزایش یافته است.
شاخصهای سهام ژاپن و کره جنوبی حدود سه درصد کاهش یافتند و شاخص پاناروپایی ۲.۵ درصد افت کرد و به پایینترین سطح خود در بیش از سه ماه رسید. انتظار میرود والاستریت نیز با کاهش آغاز به کار کند.
گسترش حملات و تشدید تنشها
حملات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی از روز چهارشنبه همچنین امارات را مجبور کرد تاسیسات گازی حبشان را تعطیل کند. این حملات همچنین باعث آتشسوزی در پالایشگاههای نفتی مینای الاحمدی و بندر عبدالله در کویت شد.
عربستان سعودی نیز یک موشک بالستیک را که به سمت شهر بندری ینبع — تنها مسیر صادرات نفت خام این کشور پس از بسته شدن موثر تنگه هرمز شلیک شده بود، رهگیری کرد.
وزارت دفاع عربستان هم اعلام کرد که یک پهپاد نیز در پالایشگاه آرامکو-اکسون (SAMREF) در ینبع سقوط کرد، هرچند یک منبع به رویترز گفت که خسارت این حمله اندک بوده است.
قرارگاه خاتمالانبیا که ستاد فرماندهی جنگ جمهوری اسلامی محسوب میشود هشدار داده که با حملات به زیرساختهای انرژی ایران، جنگ وارد مرحله جدیدی شده و تهران نیز در پاسخ، تاسیسات انرژی مرتبط با ایالات متحده را هدف قرار داده است.
دونالد ترامپ گفت ایالات متحده از پیش از حمله اسرائیل به میدان گازی ایران اطلاعی نداشته و قطر، شریک نزدیک آمریکا و میزبان بزرگترین پایگاه هوایی آمریکا در خلیج فارس، در این حمله دخیل نبوده است.
او در شبکه ایکس نوشت: «اسرائیل، از سر خشم نسبت به آنچه در خاورمیانه رخ داده، بهشدت به تاسیسات بزرگی به نام میدان گازی پارس جنوبی در ایران حمله کرده است.»
او افزود که حکومت ایران سپس «بهطور ناعادلانه و غیرمنصفانه» بخشی از تاسیسات گاز مایع قطر را هدف قرار داده است.
با این حال سه منبع اسرائیلی به رویترز گفتند که این حمله با رضایت ترامپ انجام شده، اما احتمالا تکرار نخواهد شد.
ترامپ هشدار داد که اگر ایران دوباره به قطر حمله کند، «ایالات متحده آمریکا، با یا بدون کمک یا رضایت اسرائیل، کل میدان گازی پارس جنوبی را بهشدت منهدم خواهد کرد.»
اسرائیل اعلام کرده است که فشار نظامی مستمر بر حکومت ایران، از جمله ترور مقامات ارشد، میتواند جمهوری اسلامی را آنقدر تضعیف کند که به قیام مردمی منجر شود.
از آغاز درگیری، جمهوری اسلامی به اسرائیل، تاسیسات دیپلماتیک و نظامی آمریکا در سراسر خلیج فارس و دستکم ۱۲ کشور همسایه حمله کرده است.
در همین حال، یک مقام آمریکایی و سه فرد آگاه از برنامهریزیها به رویترز گفتند که ترامپ در حال بررسی اعزام هزاران نیروی بیشتر به خاورمیانه است.
این نیروها میتوانند برای کمک به بازگرداندن عبور و مرور کشتیها در تنگه هرمز مورد استفاده قرار گیرند و حتی ممکن است برای تصرف جزیره خارک یا برخی مناطق دیگر در سواحل جنوبی ایران به کار گرفته شوند.
یکی از شهروندان با ارسال ویدیویی به ایراناینترنشنال گفت: «به فرمان شاهزاده بر سر مزار جاویدنامها، از جمله معین خشایاری، آمدیم تا با آنها عهد ببندیم که قسم به خون یاران، ایستادهایم تا پایان. جاوید شاه، پاینده ایران، تا ابد.»
جاویدنام معین خشایاری، ۳۳ ساله و اهل بندرعباس، در جریان اعتراضات ۱۹ دی، بر اثر شلیک مستقیم سلاح ساچمهای ماموران جمهوری اسلامی جان خود را از دست داد.
شماری از شهروندان در کنار خانواده سپهر شکری بر مزار این جاویدنام حضور یافتند و علیرغم استقرار ماموران امنیتی، یاد او را گرامی داشتند و شعارهایی از جمله «ما ملت کبیریم، ایران رو پس میگیریم» سردادند.
گزارشها حاکی از آن است که ماموران حکومت قصد داشتند با لگدمال کردن سنگ آرامگاه سپهر شکری، ضربوشتم خانوادهاش و تهدید حاضران به «تجاوز گروهی»، این تجمع را بر هم بزنند.
بر اساس ویدیو رسیده به ایراناینترنشنال، مادر سپهر در این مراسم خطاب به نیروهای سرکوب فریاد زد: «شما اسلحه دارید، بچه من سینه داشت.»
تهدید ماموران به «تجاوز گروهی» در حالی مطرح میشود که در روزهای اخیر، خبر تجاوز و شکنجه دو تن از بازداشتشدگان در جریان انقلاب ملی، احساسات عمومی را جریحهدار کرده است.
بر اساس اطلاعات اختصاصی رسیده به ایراناینترنشنال، دو پرستار بیمارستان رجایی قلب تهران که ۱۸ دیماه بهدلیل تلاش برای مداوای معترضان بازداشت شده بودند، به شدیدترین شکل ممکن مورد شکنجه و تجاوز جنسی قرار گرفتند.
در اوایل بهمنماه، ویدیویی ۱۲ دقیقهای از تلاش پدر سپهر شکری برای یافتن فرزندش در پزشکی قانونی کهریزک منتشر شد که در آن، او با صدایی آکنده از اضطراب و اندوه پیدرپی فریاد میزد: «سپهر بابا، کجایی؟»
این صحنه به یکی از تکاندهندهترین نمادهای انقلاب ملی بدل شد و نگاه رسانههای جهانی را به ابعاد واقعی سرکوب در ایران معطوف کرد.
شهروندان همچنین بر مزار جاویدنامان عابدین خزایی، عرفان خزایی و ابوالقاسم بابایی در وحیدیه شهریار حاضر شدند و یاد آنان را گرامی داشتند.
شماری از خانوادههای زندانیان سیاسی اعدامشده در دهه ۶۰ خبر دادند هنگام مراجعه به آرامستان خاوران تهران برای گرامیداشت یاد عزیزان خود در آخرین پنجشنبه سال، با درهای بسته این مکان روبهرو شدند.
آنها ناچار شدند دستهگلها و تصاویر عزیزانشان را پشت درهای بسته آرامستان بگذارند.
مزار جاویدنامان مجید زنگنه و آرین نباتی در روستای نغندر مشهد نیز پنجشنبه ۲۸ اسفند میزبان شماری از هموطنان بود.
گرامیداشت یاد جاویدنامان در سفره هفتسین
ایرانیان در داخل کشور و نقاط مختلف جهان میکوشند در کنار پاسداشت نوروز و سنتهای دیرینه ایرانی، روح اعتراض را زنده نگه دارند و آرمان آزادی ایران و رهایی از استبداد را به شکلهای مختلف به نمایش بگذارند.
ویدیوی رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهد یکی از ایرانیان پرچم شیروخورشید را در کنار دیوان حافظ در سفره هفتسین قرار داده است.
این مخاطب ویدیوی خود را با جملهای از شاهزاده رضا پهلوی صداگذاری کرده است که میگوید: «امیدوارم این آخرین نوروز در تبعید باشد.»
بر اساس یکی دیگر از ویدیوهای ارسالی به ایراناینترنشنال، یک شهروند سبزه سفره هفتسین خود را با عکسهای جاویدنامان انقلاب ملی آراسته است.
شورای سردبیری ایراناینترنشنال پیشتر در بیانیهای اعلام کرد بیش از ۳۶ هزار و ۵۰۰ نفر در جریان سرکوب هدفمند انقلاب ملی ایرانیان به دستور علی خامنهای کشته شدند.
۲۳ بهمن، پارلمان اروپا در قطعنامهای ضمن محکوم کردن سرکوب خشونتبار مردم ایران هشدار داد کشتار معترضان از سوی جمهوری اسلامی میتواند مصداق «جنایت علیه بشریت» باشد.
گرگ رومان، مدیر اجرایی اندیشکده «انجمن خاورمیانه»، در گفتوگو با برنامه «واشینگتن واچ» به تشریح آخرین وضعیت میدانی در خاک ایران و راهکارهای پنتاگون برای مقابله با مسدودسازی تنگه هرمز پرداخت.
او در این مصاحبه تاکید کرد که از آغاز عملیات «خشم حماسی»، آرایش سیاسی و نظامی در تهران بهکلی تغییر کرده است.
رومان با اشاره به حذف فیزیکی بیش از ۴۰ مقام ارشد نظامی و امنیتی، خاطرنشان کرد که «نیمکت ذخیره» جمهوری اسلامی برای جایگزینی نیروهای وفادار و ایدئولوژیک، اکنون بسیار خالیتر از گذشته است.
گزارشهای میدانی حاکی از آن است که نیروهای میانی، از جمله فرماندهان استانی و اعضای بسیج، برای حفظ بقای خود به تاکتیکهای پنهانکاری روی آوردهاند.
استفاده از لباس شخصی و خودروهای غیرنظامی به جای گشتهای رسمی، نشاندهنده هراس جدی از شورشهای احتمالی و حملات هدفمند است.
همچنین، نشانههایی از تمایل مقامها در بخشهای غیرنظامی مانند وزارتخانههای نفت و کشاورزی برای جدایی از بدنه قدرت و همکاری با نیروهای بینالمللی دیده میشود.
پنج گزینه روی میز برای بازگشایی تنگه هرمز
با توجه به تلاطم در بازار جهانی انرژی و جهش بیسابقه قیمت نفت، رومان پنج راهبرد کلیدی را که در اسناد اخیر ستاد فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) و نیروی دریایی آمریکا برای شکستن بنبست تنگه هرمز تدوین شده، تشریح کرد:
نخست، حمایت همهجانبه از قیامهای داخلی با تمرکز ویژه بر استانهای عربنشین و مناطق پیرامونی تنگه هرمز که دههها تحت فشارهای ساختاری بودهاند.
این مناطق میتوانند به عنوان نقاط فشار استراتژیک علیه سپاه پاسداران عمل کنند.
دوم ، قرا گرفتن استفاده از اهرم فشار علیه چین در دستور کار ؛ چرا که تا زمانی که پکن فشار دیپلماتیک و اقتصادی ناشی از اختلال در تامین انرژی را حس نکند، انگیزهای برای واداشتن تهران به عقبنشینی نخواهد داشت.
سوم، فعالسازی فوری مسیرهای جایگزین زمینی برای انتقال نفت؛ چنین کاری اجازه میدهد تا با بهرهگیری از مسیرهای غربی و انتقال سوخت از طریق خاک عراق به سمت ترکیه و دریای سرخ، خلیج فارس بهطور کامل دور زده شود.
چهارم، اعمال مجازاتهای مستقیم و هدفمند علیه عاملان انسداد؛ این اقدام شامل هدف قرار دادن مستقیم آن دسته از مقامها و فرماندهانی میشود که مسئولیت عملیاتی بستن تنگه هرمز را بر عهده دارند.
در نهایت، اجرای عملیات گسترده اسکورت با بازگشت به الگوهای تاریخی موفق، مشابه عملیات «آخوندک» (Praying Mantis) در پایان جنگ ایران و عراق، برای تضمین امنیت تردد کشتیهای تجاری و ثبات در بازارهای جهانی پیشبینی شده است.
چشمانداز نبرد؛ تداوم درگیریهای فرسایشی
اگرچه برخی ناظران امیدوار به پایان سریع درگیریها هستند، اما مدیر اجرایی اندیشکده انجمن خاورمیانه پیشبینی میکند که جنگ تمامعیار ممکن است هفتهها طول بکشد.
به گفته او، حتی پس از فروکش کردن نبردهای سنگین، احتمالا دورهای طولانی از عملیاتهای با شدت کم، مشابه دوران منطقه پرواز ممنوع در عراق، برای ماهها ادامه خواهد داشت تا ثبات کامل به منطقه بازگردد.
روزنامه والاستریت ژورنال در گزارشی به بررسی راهکارهای عملیاتی برای رفع انسداد تنگه هرمز پرداخت.
در حالی که صعود قیمت بنزین فشارهای سیاسی را بر واشینگتن دوچندان کرده، ترامپ در پی راهی برای برقراری دوباره جریان آزاد انرژی در این آبراه کلیدی است.
در این میان، یگان سیویکم تفنگداران دریایی آمریکا به عنوان اصلیترین ابزار نظامی مطرح شده است.
این نیرو که یک واحد واکنش سریع ۲۲۰۰ نفره است، طبق گزارش این روزنامه، سوار بر ناو «یواساس تریپولی» از ژاپن راهی خاورمیانه شده و انتظار میرود تا هفته آینده به منطقه برسد.
استراتژی تصرف جزایر؛ چگونه نیروی دریایی آمریکا میتواند تنگه هرمز را باز کند؟
طبق تحلیل والاستریت ژورنال، یکی از گزینههای استراتژیک، تصرف یک یا چند جزیره در نزدیکی سواحل جنوبی ایران است.
مقامهای فعلی و سابق آمریکایی به این روزنامه گفتند که واشینگتن میتواند از این جزایر به عنوان اهرم فشار در مذاکرات یا پایگاههایی برای مقابله با حملات به کشتیهای تجاری استفاده کند.
یگان واکنش سریع سیویکم تفنگداران که از چهار عنصر اصلی رزمی (زمینی، هوایی، فرماندهی و لجستیک) تشکیل شده، تخصص ویژهای در انجام حملات برقآسا از دریا و هوا دارد.
شکار موشکها و پهپادها؛ نبرد در گلوگاه انرژی جهان
والاستریت ژورنال گزارش داد که نیروهای آمریکایی در تلاشاند تا با هدف قرار دادن سایتهای پرتاب، کارگاههای تولید پهپاد و انبارهای مینهای دریایی، توانایی تهران را برای تحدید تنگه هرمز نابود کنند.
ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، اخیرا از بمبهای نفوذکننده پنج هزار پوندی برای انهدام پناهگاههای بتنی موشکهای ضدکشتی ایران استفاده کرده است.
با این حال، کارشناسان در گفتوگو با والاستریت ژورنال تاکید کردند علیرغم هزاران سورتی پرواز، هنوز اطمینان کاملی از نابودی تمام توانمندیهای دفاعی ایران وجود ندارد.
جزیره خارک و قشم؛ اهداف حیاتی برای تغییر موازنه قدرت
در بخش دیگری از گزارش والاستریت ژورنال، به اهمیت استراتژیک جزیره خارک اشاره شده که شاهرگ صادراتی نفت ایران است.
ژنرال بازنشسته، فرانک مککنزی، به این روزنامه توضیح داد که تصرف این جزیره از سوی یگان سیویکم تفنگداران دریایی آمریکا - به جای نابودی زیرساختهای آن - میتواند یک اهرم بزرگ برای چانهزنی به آمریکا بدهد؛ بدون اینکه به اقتصاد جهانی آسیب دائمی بزند.
همچنین جزایر قشم، کیش و هرمز، به دلیل موقعیت جغرافیایی و میزبانی از شناورهای تندرو، اهداف احتمالی دیگر این یگان هستند.
میانبر سیاسی
نکته پایانی و حائز اهمیت در گزارش والاستریت ژورنال، جنبه سیاسی این مانور نظامی است: «استقرار یگان سیویکم تفنگداران دریایی آمریکا در جزایر ایرانی خلیج فارس، یک راهکار دیپلماتیک برای ترامپ ایجاد میکند.»
این اقدام به او اجازه میدهد مدعی شود که به وعده خود مبنی بر عدم ورود به جنگ زمینی در داخل ایران وفادار مانده است، در حالی که همزمان با حضور در جزایر کلیدی، کنترل مسیر تردد انرژی در تنگه هرمز را بهدست میگیرد.
